Anja Joos

Hoge Raad: verdachte strafbaar in zaak Anja Joos di 20 juni 2006
Den Haag - De Hoge Raad heeft dinsdag het cassatieberoep verworpen van K.L. in de zaak Anja Joos. Het hoogste rechtscollege achtte voldoende bewezen dat L. samen met anderen opzettelijk meedeed aan het belagen van Joos en dus strafbaar is. Het gerechtshof in Amsterdam had de man in hoger beroep veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van zes maanden en een werkstraf van 240 uur. L. behoorde tot een groep jongeren die Joos op 6 oktober 2003 in de Amsterdamse Pijp achtervolgden omdat ze dachten dat ze een blikje bier had gestolen bij een filiaal van Dirk van den Broek. Op het Gerard Douplein werd de 43-jarige fragiele en aan drugs verslaafde vrouw zo hard geschopt, dat ze korte tijd later in het ziekenhuis overleed. Joos bleek niets te hebben gestolen.

De advocaat van L., Bart Swier, was in cassatie gegaan bij de Hoge Raad omdat de man alleen meeliep met de groep en geen geweld had gebruikt. Hij had niet „in vereniging" veroordeeld mogen worden, aldus de raadsman. De Hoge Raad meent echter dat L. wel een wezenlijke bijdrage leverde aan het geweld, zonder dat hij zelf geweld gebruikte. „Hij heeft met de anderen de confrontatie met het slachtoffer gezocht", luidt de uitspraak. „Hij maakte deel uit van een groep die naar haar bleef joelen en schreeuwen, die met stoelen naar haar sloeg, naar haar opdrong en haar insloot. Dat alles zonder dat de verdachte zich op enig moment van de gebeurtenissen heeft gedistantieerd." Na de gewelddadige dood van Joos moesten negen jongens voor de rechtbank verschijnen. Zeven van hen kregen een celstraf opgelegd. L. kreeg negen maanden cel. Bij het gerechtshof werden de straffen beduidend lager. De hoofdverdachte die de fatale trappen gaf, kreeg drie jaar gevangenisstraf, waarvan een jaar voorwaardelijk. Zes anderen, onder wie L., kregen zes maanden voorwaardelijk en een taakstraf van 240 uur.

Anja Joos (30 april 1960 - 5 oktober 2003) was een Duits Nederlands sprekende drugsverslaafde die doodgeschopt werd op - achteraf onterechte - verdenking van diefstal.
Anja Joos werd geboren in Studgard en groeide op in Dusseldorf als oudste van vijf kinderen. Ze was twaalf toen ze ontdekte dat haar vader niet haar natuurlijke vader was. Joos ging drugs gebruiken en liep op haar dertiende van huis weg. Aanvankelijk verbleef ze in Essen. Omdat drugs in Amsterdam veel goedkoper waren, trok ze daar in het midden van de jaren zeventig naar toe met vier vrienden. Haar ouders hadden haar toen al verstoten, omdat ze drugs gebruikte. In 1978 zagen Joos' ouders hun dochter nog een keer; sindsdien was er geen contact meer.

Joos verkocht in Amsterdam medicijnen op de zogeheten Pillenbrug en werkte er als straatprostituée. Eind jaren tachtig kreeg ze op humanitaire gronden een verblijfsvergunning; ze was toen ondermeer verslaafd aan heroine en cocaine, en was HIV positief. Het jaarlijks verlengen van haar verblijfsvergunning liet ze nogal eens achterwege. Toen ze in de zomer van 2003 met andere verslaafden onder leiding van het Amsterdamse drugspastoraat op bedevaart naar Lourdes reisde, was ze dan ook weer illegaal en had ze een forse huurschuld opgebouwd. Eind augustus 2003 ging het weer wat beter met Joos. Haar verblijfsvergunning was hersteld, ze ontving weer een uitkering, en haar schulden zouden worden gesaneerd.

Toen Joos op de avond van 5 oktober 2003 een supermarkt aan het Maria Heineken plein verliet, werd ze door personeel van de winkel staande gehouden op verdenking van diefstal van een blikje bier. Er bleek niets aan de hand. Daarop zou Joos de medewerkers voor kutmarokkanen hebben uitgemaakt. Op straat volgde een vechtpartij, waarbij ook niet-medewerkers waren betrokken. Joos, als gevolg van haar levenswijze nauwelijks zwaarder dan 40 kilo, werd hierbij in elkaar getrapt. Haar belagers lieten haar op straat achter, waar zij korte tijd later overleed. Joos' honden, de herder Alfa, en het keeshondje Rambo, konden niets meer voor haar doen. Anja Joos werd 43 jaar.

In een stille tocht voor Anja Joos, op 7 oktober 2003, liepen duizend mensen mee. Ze werd op 9 oktober 2003 begraven op de Amsterdamse begraafplaats Sint Barbara, op kosten van de Sociale Dienst. Een Marokkaanse medewerker van een stichting tegen racisme bood namens de Marokkaanse gemeenschap excuses aan voor haar dood. Joos ligt in een verzamelgraf dat in de zomer van 2003 is aangekocht door het Amsterdamse drugspastoraat. Haar ouders werden in Duitsland opgespoord, maar weigerden de begrafenis bij te wonen.

Op 26 maart 2004 kwam er een uitspraak in het proces. De 17-jarige verdachte Said B., die begon met het geweld, kreeg drie jaar cel. De 19-jarige hoofdverdachte krijgt door een `fout` van het Openbaar Ministerie slechts 18 maanden opgelegd.

OM in herkansing in zaak-Anja Joos ma 1 nov 2004
Amsterdam - Het gerechtshof in Amsterdam buigt zich de komende drie dagen over de zaak rond de doodgeschopte Anja Joos. De hoofdverdachte werd door de rechtbank eerder dit jaar tot achttien maanden celstraf veroordeeld. Het Openbaar Ministerie had zeven jaar geëist, maar maakte een fout in de tenlastelegging waardoor de straf aanzienlijk lager uitviel. In totaal staan zeven verdachten terecht. De 43-jarige vrouw werd op 6 oktober vorig jaar achtervolgd in de Amsterdamse Pijp door winkelpersoneel van een supermarkt. De jongens dachten dat ze een blikje bier had gestolen. Dat bleek later niet het geval. De vrouw bleek zo hard geschopt te zijn dat ze korte tijd later in het ziekenhuis overleed. Voor de rechtbank in Amsterdam zeiden de meeste verdachten begin april niet direct betrokken te zijn geweest bij het schoppen en slaan van Joos. Alleen de hoofdverdachte, de 19-jarige Mohamed G. gaf zijn aandeel toe. Voor de rechtbank stonden acht verdachten terecht, het OM ging in zeven zaken in hoger beroep. De rechtbank veroordeelde de 17-jarige Saïd B. tot drie jaar celstraf. Volgens de rechter was hij begonnen met het geweld tegen de vrouw. Twee verdachten werden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs en vier anderen werden veroordeeld tot celstraffen van negen tot twaalf maanden. De vier werden schuldig bevonden aan openlijke geweldpleging, hoewel ze zelf geen fysiek geweld gebruikten. Zij liepen mee met de groep die Joos achtervolgde. Door hun gedrag kwamen G. en B. tot hun geweldsdaden. Het hof hield in de nacht van 22 op 23 september een schouw waar verdachten en een kroongetuige moesten komen vertellen wat er precies is gebeurd op 6 oktober. Van de reconstructie van het misdrijf zijn video-opnamen gemaakt die zijn toegevoegd aan het dossier.

Hof stelt hoofdverdachte zaak-Joos op vrije voeten wo 3 nov 2004
Amsterdam - Het gerechtshof in Amsterdam heeft woensdagmiddag de 18-jarige S.B., een van de twee hoofdverdachten in de zaak-Anja Joos, op vrije voeten gesteld. Dinsdag eiste het Openbaar Ministerie nog drie jaar cel tegen B. wegens zijn vermeende aandeel in de dood van de 43-jarige Joos. Met de invrijheidsstelling heeft het hof nog geen eindoordeel gegeven ten aanzien van B. Dat zal het hof doen op 16 november, als het uitspraak doet in de zaken tegen alle acht verdachten in de zaak. Anja Joos overleed op 6 oktober vorig jaar, nadat zij op het Gerard Douplein in de Amsterdamse wijk De Pijp door een groep jongens was belaagd. Onder hen bevonden zich twee medewerkers van supermarkt Dirk van den Broek. Zij dachten dat Joos een blikje bier had gestolen. Dit bleek niet het geval.
Veroordeling
De rechtbank veroordeelde B. eerder tot drie jaar cel. Hij zit inmiddels dertien maanden vast. De vrijlating betekent volgens zijn raadsman C. Korvinus dat B. grotendeels of geheel van de beschuldigingen (openlijke geweldpleging en zware mishandeling) zal worden vrijgesproken. B. heeft volgens justitie een stoel in de richting van Joos gegooid. Ook zou hij, volgens sommige getuigen, een trap hebben gegeven waardoor zij op de grond terechtkwam. B. heeft de aantijgingen als onterecht van de hand gewezen. Aanklager Van Gend eiste dinsdag eveneens drie jaar cel tegen de andere hoofdverdachte, de 19-jarige M.G., die heeft bekend dat hij de op de grond liggende Joos tweemaal tegen het lichaam heeft getrapt. Tegen de overige zes verdachten eiste Van Gend twaalf maanden cel, waarvan zes maanden voorwaardelijk.

Celstraffen in zaak-Joos di 16 nov 2004
Het gerechtshof in Amsterdam heeft dinsdag uitspraak gedaan tegen acht verdachten in de zaak-Anja Joos.
Het legde de 19-jarige M.G. drie jaar celstraf op waarvan één jaar voorwaardelijk. De 18-jarige S.B. hoeft niet meer terug naar de cel. De man die onlangs al op vrije voeten werd gesteld, kreeg zes maanden voorwaardelijk en een taakstraf van 240 uur. Die straf kregen ook vier andere verdachten opgelegd. Het hof heeft twee verdachten vrijgesproken. Anja Joos overleed 6 oktober vorig jaar, nadat een groep jongeren haar op het Gerard Douplein in de Amsterdamse wijk De Pijp had belaagd. Onder hen bevonden zich twee medewerkers van de nabijgelegen supermarkt Dirk van den Broek. Die dachten dat de 43-jarige aan drugs verslaafde vrouw een blikje bier had gestolen. Het hof rekende het G. zwaar aan dat hij de fragiele en weerloze vrouw tegen het lichaam heeft getrapt, terwijl ze op grond lag. Joos overleed als gevolg daarvan. Het hof hield rekening met de omstandigheden van het incident. Zo was er sprake van een verhitte sfeer, omdat de jongemannen als homogene groep de confrontatie opzochten met Joos, wat heeft geleid tot een escalatie.
Eis
Het Openbaar Ministerie (OM) eiste eerder deze maand drie jaar celstraf tegen de twee hoofdverdachten B. en G. Het hof stelde B. echter begin november op vrije voeten in afwachting van de uitspraak. De rechtbank in Amsterdam veroordeelde B. eerder dit jaar nog tot drie jaar celstraf. Door een onhandige formulering van de aanklacht van het OM kwam G. er vanaf met achttien maanden gevangenisstraf, terwijl de officier van justitie zeven jaar had geëist. De rechtbank sprak verder twee verdachten vrij en veroordeelde zes anderen tot celstraffen variërend van negen maanden tot drie jaar. Het OM ging tegen op een na alle uitspraken in hoger beroep.

Straf voor laatste verdachte zaak-Joos di 22 febr 2005
Amsterdam - De rechtbank in Amsterdam heeft de 19-jarige Omar el H. maandag veroordeeld tot zes maanden cel voorwaardelijk en een werkstraf van 240 uur. De man heeft zich samen met zes anderen schuldig gemaakt aan openlijke geweldpleging tegen Anja Joos. De vrouw kwam op 6 oktober 2003 om het leven nadat de jongeren haar op het Gerard Douplein in Amsterdamse wijk de Pijp hadden belaagd. Omar el H. verscheen twee weken geleden pas voor de rechter omdat een van de eerdere rechters die de zaak-Joos behandelde, hem in het verleden als advocaat had bijgestaan.
De andere verdachten werden vorig jaar al veroordeeld. De groep jongeren dacht dat de 43-jarige aan drugs verslaafde vrouw een blikje bier had gestolen. De jongens renden achter de vrouw aan, omsingelden haar en gingen de confrontatie met haar aan. Iemand uit de groep gooide een terrasstoel naar de vrouw. Joos zou de stoel terug hebben gegooid waarop de jongeren op haar afkwamen. De vrouw viel en werd geschopt. De rechtbank beschouwde Omar el H. maandag "niet als slechts een zeer nieuwsgierige omstander". Volgens de rechter is de verdachte bij de jongens gebleven en heeft hij daardoor een bijdrage geleverd aan de ontstane 'groepsdynamiek'. "Door een groep te vormen, te lachen, joelen, schreeuwen en schelden, is er een sfeer gecreëerd waarin voor hoofdverdachte Mohammed G. de mogelijkheid is geschapen om Joos de fatale schoppen te geven. " Omar el H. heeft een straf gekregen volgens het volwassenenstrafrecht. De andere verdachten werden eind vorig jaar veroordeeld. Het gerechtshof in Amsterdam legde de 19-jarige Mohammed G. drie jaar celstraf op, waarvan een jaar voorwaardelijk. Vijf verdachten kregen zes maanden voorwaardelijk en een taakstraf van 240 uur. Twee anderen werden vrijgesproken.

Anja Joos als een rat doodgeslagen
Bram Grandia - 21 oktober 2003 om 9.54 - 10.00 uur
Afgelopen vrijdag is Anja Joos begraven. De dag nadat ze was doodgeslagen zag ik een klein fotootje van haar op het journaal. Van die foto herkende ik haar niet. Vanuit de beschrijving in de krant dacht ik het moet die Duitse vrouw zijn, die met die honden. Sinds jaar en dag liep ze in de Weteringbuurt. Toen we zelf nog een hond hadden kwam ik haar geregeld tegen met haar hond los. Daar moest je niets van zeggen, want van kritiek hield ze niet. Ze was duidelijk aanwezig. Ik weet nog hoe ik verbaasd stond toen ik haar met de daklozenkrant zag staan. Zij dakloos ? Ze zat geregeld in het Weteringplantsoen te midden van zwervers, daklozen en mensen uit opvanghuizen in de buurt. Een van hen leerde me ooit een grote les toen ik langs kwam en zag dat ze een ratje voerde dat uit de Stadhouderskade aan wal was gekomen. Ik keek nogal vies. Dat zag ze en zei :"Ja meneer dat is ook een schepsel van God."
Anja Joos is als een rat achtervolgd en doodgeslagen. Ook een schepsel van God.

Stille tocht Anja Joos 15 oktober 2003
Op woensdagavond 15 oktober werd een stille tocht gelopen omdat een mens was doodgeschopt. De precieze gang van zaken is nog steeds niet helemaal duidelijk. In eerste instantie zou het zijn gegaan om een winkeldiefstal waartegen het winkelpersoneel had opgetreden. Dat optreden was zo onbeschoft agressief geweest dat de dievegge, Anja Joos, het leven liet. In de loop van de tijd bleek dat Anja gewoon betaald had. Ook werd duidelijk dat de daders niet allemaal werkzaam waren bij Dirk van den Broek, maar assistentie hadden gekregen van buitenaf. Weer later werd bekend dat het om een aantal Marokkanen ging.

Burgemeester Job Cohen liep voorop in de tocht. Al eerder had hij zijn afschuw in de gemeenteraadsvergadering uitgesproken. Da’s allemaal heel nobel. Maar veel interessanter is wat er gedaan gaat worden. Toen twee Albert Heijnmedewerkers achter een winkeldief aanzaten en deze zeer hardhandig ‘staande hielden’ werd tot in de hoogste regionen van de politiek gezegd dat de politie niet alles kan en dat ‘eigen verantwoordelijkheid nemen’ niet bestraft mocht worden. Gemeenteraadslid voor de VVD Frits Huffnagel stuurde een bloemetje naar de AH-medewerkers, ministers Donner en Remkes keurden eigenrichting niet af en Prins Berhard betaalde de boete zonder dat het kabinet er maar één woord aan vuil maakte. Ook Cohen heeft toen niet ronduit gezegd dat hij de deur naar eigenrichting opengezet voelde door de uitspraken van deze vooraanstaande figuren.

De SP vind dat een maatschappij, waar de ieder-voor-zich-mentaliteit heerst, steeds weer opnieuw dit soort vreselijke excessen zal beleven. De huidige regering vindt dat prima zo, want een verdeeld bevolking heeft niet in de gaten dat ze allemaal slachtoffer zijn van dezelfde politiek. Wanneer er over ‘eigen verantwoordelijkheid’ wordt gesproken betekent het voor de SP dat niemand het geluk van de ander kan bepalen, maar het betekent niet dat de overheid ontslagen is van de plicht om de kansen op geluk zo groot mogelijk te maken voor iedereen. Momenteel zijn we aangekomen op het punt waar mensen de ellende van anderen niet meer willen zien. Zij zeggen: “Eigen schuld, dikke bult” en gaan over tot de orde van de dag. Of meppen erop los.

Medeverslaafden rouwden gisteren in 'de gebruikerskerk' om Anja Joos.
Parool 13-10-2003
Met haar honden bezocht ze vaak de zondagsdienst op de Wallen.
Het klonk als een bezwering in de Crypte in de Barndesteeg: ''Gebruikers, wees op uw hoede.'' Drugsgebruiker Ali zei het gisteren aan het eind van een kerkdienst waarin verslaafden reageerden op het verlies van 'hun' Anja. Rick: ''Ze werd belaagd door mensen die op haar neerkeken. Het doet pijn dat juist zij werd getroffen. Ze was een lief en integer mens.'' Manon: ''

Ze had een stempel opgedrukt gekregen. Je krijgt als gebruiker geen kans meer van de maatschapppij. Ik heb elf jaar een huurwoning, betaal altijd. Toch word ik niet geaccepteerd.'' Eduard: ''Als je de gevangenispoort uitloopt, is je straf over. Een drugsverleden blijft je achtervolgen.'' Roos: ''Wie zonder zonde leeft, werpe de eerste steen.'' Ben: ''Je moet je niet laten provoceren. Je moet erboven staan. Als je bang wordt voor de maatschappij, kun je je beter ophangen.'' Manon: ''Ik heb minder last van de agenten, maar meer van de normale mensen.'' Ali: ''Als je binnen de regels blijft van de beschaving, heb je geen problemen. Als je gekke dingen gaat doen, wel. Ik begrijp het dat een vader niet wil dat zijn kinderen zien dat ik gebruik. Je krijgt last als je gaat zitten schijten in een hoek of met pijpen op de Zeedijk staat te zwaaien.''

Ali (36) gebruikt sinds zijn zestiende. Hij heeft een woning. Denk niet dat Nederland een luilekkerland is, zegt hij. ''Hardwerkende mensen zeggen: 'Als jij je leven wilt vergallen, moet je dat zelf weten, maar bezorg mij geen overlast.' Lijkt me logisch.'' Toen hij een keer zat te roken in de metro en omstanders dreigden hem 'te hoeken', stopte hij de drugs weg.
''Ik respecteer dat. Ook als zelfbescherming moet je rekening houden met je omgeving.'' Tip van Ali: denk aan je uiterlijk. ''Je hoeft helemaal niet te stinken. Loop er verzorgd bij. Doe je dat niet, dan moet je niet vreemd opkijken dat je reacties krijgt in de trant van: je bent een viezerik, ik kan niets met jou.'' Ali weet 'nog steeds' dat het niet normaal is dat hij gebruikt. ''Ik ben niet gaan gebruiken omdat ik dood wilde. Het is een keus. Maar ik zorg ervoor dat ik niet onder aan de ladder beland. Laat het spul je niet helemaal in de macht nemen.''

Anja Joos kwam de laatste jaren geregeld op zondag in de Petrus en Paulus Crypte in de Barndesteeg op de Wallen, ook wel de gebruikerskerk genoemd.Op het altaartje staan gisteren foto's van Joos. ''O, was het die vrouw,'' zegt een vrouw die vervolgens uit kwaadheid stampvoet. Er worden kaarsen aangestoken en er wordt gewezen. ''Daar zat ze altijd.'' Tijdens de oecumenische dienst lopen gebruikers in en uit. Het gewelf met een klein altaartje vult zich snel met rook en er wordt flink gefourageerd. Er is een constante run op 'gebruikerskoffie' - veel melk en suiker - en zoete appelflappen, eierkoeken en krentenbollen.

De kledingcode is onbestemd. Joggingbroeken, leren jassen, cowboyhoeden, baretten, drie truien over elkaar heen, regenjassen. Of een combinatie van alles. Geschoren en netjes geklede gebruikers zitten naast woeste baarden en paardenstaarten. Rob, die later ter nagedachtenis van Joos op zijn gitaar Lou Reeds Perfect Day speelt, stapt op voetbalschoenen de kelder binnen. De politie heeft hem van zijn slaapplaats bij het podium in het Vondelpark verjaagd en zijn skeelers in een container geggooid.

''Wij willen een terreurvrije ruimte scheppen,'' zegt pastor Gerson Gilhuis van de stichting Drugspastoraat. ''Deze mensen hebben het gevoel vogelvrij te zijn. Ze worden opgejaagd door politie en winkeliers. Hier zijn ze onder elkaar. De gebruikers spreken over 'onze' kerk.'' Sommigen komen alleen voor de koffie en hebben niets met het geloof. ''Maar al kom je maar voor wat aandacht. Dat is ook een vorm van geloven; dat je de aandacht waard bent,'' aldus Gerson.

De bezoekers zijn voornamelijk oudere, blanke verslaafden. ''Het zijn mensen die aan de onderkant van hun wereld zijn geraakt. Ze hebben niet langer de kracht in de prostitutie te werken, te vechten op straat of illegale praktijken te bedrijven. En ze hebben geen sociaal netwerk.''

Anja, die een woning in de Govert Flinkstraat had, was volgens Gerson bezig de draad weer op te pakken. Ze had weer een uitkering. Kennissen vertellen dat haar gezondheid verbeterde, mede door aidsremmers.

Medewerkers van het drugspastoraat bezoeken zieken en begraven verslaafden op begraafplaats St Barbara. Daar heeft de stichting sinds kort eigen graven waarbij een monument komt. Als er geen nabestaanden van Joos worden gevonden, wordt ze op St Barbara begraven.

''Bij deze groep leeft de angst zonder naam en herinnering onder de grond te gaan. Velen hebben al een anoniem leven aan de rand van de samenleving. Het is onverdraaglijk als niemand zegt: 'Jij hebt geleefd.' De meesten zijn vanwege aids of drugs van hun familie vervreemd. Wij begraven hen en vertellen dat iemand bijvoorbeeld ondanks alle ellende een bijzonder soort humor had of van bonsai-boompjes hield. We laten zien dat hun leven geen totale mislukking was.''

Toespraak Cohen bij stille tocht Anja Joos 15 oktober 2003
Toespraak Burgemeester Job Cohen bij de afsluiting van de stille tocht gehouden ter nagedachtenis van Anja Joos, slachtoffer van zinloos geweld, op woensdag 15 oktober 2003 in het Sarphatipark te Amsterdam.
Vrienden van Anja, buurtbewoners, dames en heren................,
Het is een trieste aangelegenheid die ons hier aan het eind van de stille tocht vanaf het Weesperplein doet samenkomen in het Sarphatipark in De Pijp: de dood van Anja Joos als gevolg van haar gewelddadige mishandeling door een groep jonge mannen. Ja, de verdachten zijn Marokkaanse Amsterdammers. Daarom ben ik blij met de verklaring die ik net las van acht Marokkaanse organisaties, die vanavond ook aanwezig zijn. Zij spreken hun afschuw uit over de vechtpartij waavan Anja Joos het dodelijk slachtoffer is geworden. Een misdaad die zeer velen, wie zij ook zijn en waar zij ook vandaan komen, met afschuw, verontwaardiging en weerzin heeft vervuld. Vorige week heb ik, met instemming van de voltallige gemeenteraad, deze misdaad in scherpe bewoordingen veroordeeld. En dat doe ik vandaag opnieuw.

Bij de dood van Anja Joos is sprake van een grove schending van de normen die wij in Amsterdam, en dat geldt voor ons allemaal - opnieuw: wie wij ook zijn en waar wij ook vandaan komen - in het onderlinge verkeer tussen burgers hoog hebben te houden en die nodig zijn voor een vreedzaam samenleven in de stad. Een eerste norm is dat we met respect met elkaar omgaan. Respect voor ieder individu, ongeacht ras, religie, levensovertuiging, geslacht, seksuele voorkeur of welke grond dan ook, zoals in artikel 1 van onze Grondwet staat. Respect dus ook voor Anja Joos, van wie wordt gezegd dat ze een verslavingsverleden had, en voor allen die een leven leiden zoals zij. Een tweede norm is dat wij conflicten niet met geweld oplossen daar hebben we de politie en het recht voor. Geweld, laat staan grof geweld, van burgers tegen verslaafden of andere overlastgevers, hoe ergerlijk die zich ook kunnen gedragen, of tegen wie dan ook, is gewoon niet toelaatbaar. Een andere norm is, zoals ik vorige week ook zei, dat het laf is - en elke man onwaardig - om een vrouw te intimideren, te slaan en/of te mishandelen. Dat geldt des te meer voor mannen die samen met andere mannen één vrouw te lijf gaan.
Laten we met deze normen voor ogen Anja Joos gedenken.

Orakel in ruste
Hing er een foto van Anja Joos?
"Het was vlak achter de Oyingbomarkt begonnen waar beroepsluieraars kortstondig schuilden voor de regen, en dan te voorschijn kwamen om door onvoorzichtige koopwaar te graaien en er het naakte leven uit te slepen.
Zij werden op hun beurt wild in een jachtpartij... In Lagos waren dergelijke achtervolgingen aan de orde van de dag - de ongelukkige gapper en de verveelde menigte ... het vooruitzicht er in het wilde weg op los te kunnen slaan gaf een motief ... en toen was alle beheersing zoek ... werd (hij) overgeleverd aan de gretigheid van honderd onhandige slagen... Buiten bleef de menigte haar teleurstelling uithuilen.Nog even en ze zouden zich in groepjes van twee of drie losmaken om verveeld rond te hangen ... tot er weer voor een afleiding zou worden gezorgd..." Het citaat is een korte samenvatting van acht bladzijden uit de roman De vertolkers van de Nigeriaan Wole Soyinka. In 1986 was hij de eerste zwarte Afrikaan die de Nobelprijs voor literatuur kreeg. Het boek stamt uit 1965 en beschrijft de lotgevallen van zeven vrienden die - teruggekeerd na hun studie in Amerika of Europa - zich een plaats moeten verwerven in een samenleving die noch lijkt op de traditionele wereld van vroeger noch op een rechtsstaat met een min of meer sterk centraal gezag die ze elders hebben leren kennen. Eén van de zeven, een journalist, raakt tot zijn verbijstering verzeild in het politie-loze volksgericht.

Anja Joos werd vorig jaar in Amsterdam doodgeschopt in de sfeer van de achtervolging in Lagos. De schuldigen worden in Nederland nog steeds opgespoord, vervolgd en onderworpen aan een rechterlijke uitspraak. Gelukkig was vorig jaar in de supermarkt nog geen foto van Anja Joos als veelpleger opgehangen. Dan had de zaak er anders uitgezien. Rechtsdienaars die het supermarktpubliek willen inschakelen bij de opsporing van (kleine) misdadigers hebben niet door dat hun voornemens oneindig veel verder gaan dan het aantrekken van onbezoldigde hulpsheriffs. Zij zetten uiteindelijk zichzelf buitenspel door het monopolie van gelegitimeerd gebruik van geweld uit handen te geven. De beste bijscholing voor deze heren is een cursus wereldliteratuur uit Afrika, India, Brooklyn of Aerdenhout.

Anja Joos en de politiek van de rotschop
16.10.2003 00:13
Was de schoppartij die Anja Joos het leven kostte een pure daad van zinloos geweld of is er een verband met het huidige politieke klimaat?
Joos zinloos?
Uitingen van zinloos geweld zijn als meteorieten die inslaan: traumatische schokken voor een hele gemeenschap. Een misdaad die geen enkele zin heeft en geen aanwijsbaar doel dient is nauwelijks te verklaren, laat staan te verwerken en te voorkomen. Een pure opwelling van agressie en wreedheid dus, zou je zeggen. Maar wat als de schoppartij, die Anja Joos het leven kostte, niet zinloos was? Wat als haar dood zou blijken te passen in een patroon, in een trend die om zich heen grijpt? Dat is de inzet van de discussie die sinds vorige week maandagavond gevoerd wordt.
Eerst schrikt iedereen, omdat het lijkt op een extreme versie van wat vorig jaar bij de Albert Heijn in de Tweede van Swindenstraat gebeurde. Er worden kamervragen over gesteld.
Dan treedt de Amsterdamse hoofdofficier van justitie De Wit in een persconferentie naar voren, om te beklemtonen wat prins Bernhard al eerder zei: dat we de twee zaken niet met elkaar moeten vergelijken, omdat de dood van de vrouw een geval van ‘zinloos geweld op straat’ is, dat niets te maken heeft met de afranselingen die sommige winkeliers aan ongewenste klanten geven. Toen Bernhard het zei, vond men terecht dat zijn oordeel voorbarig was. Nu de hoofdofficier hetzelfde zegt, lijkt men zich daarbij neer te leggen. Maar hebben we te maken met puur straatgeweld of een uitvloeisel van de licence to kick, die de supermarkt zijn medewerkers lijkt te hebben gegeven? Daarbij gaat het er niet om of Anja Joos op straat of in de winkel is vermoord, maar om de motivatie van de daders. De enige reden dat het op straat gebeurde is dat de daders haar achterna waren gelopen uit de supermarkt, waar de meesten van hen werkzaam waren. De mishandeling volgde verder precies het patroon van eerdere kloppartijen door winkelbedienden, zoals getuigen die beschreven hebben, waarbij junks tot buiten de winkel achtervolgd en tegen de grond gewerkt werden. Volgens een medewerker heeft de filiaalleiding zelf dit patroon van gewelddadige represailles ingesteld. De Wit heeft erkend dat die kant van de zaak nog onderzocht moet worden. Op zijn minst zou hij, hangende dat onderzoek, zijn oordeel over de aard van de misdaad moeten opschorten.
De ‘zin’ achter het geweld tegen Anja Joos is het idee dat drugsverslaafden burgers van de tweede rang zijn, letterlijk ‘junks’, die niet dezelfde rechten hebben als de rest en die je dus vrijelijk mag schoppen. Deze misdaad is het dieptepunt in een proces van aantasting van de rechtsstaat, dat in ons land en in de hele wereld plaatsvindt. Denk aan de ‘rotschop’ van Remkes, die de ‘rule of law’ maar even aan de kant zette. Denk ook aan de behandeling van Amerikaanse krijgsgevangenen op Guantánamo. Sinds 11 september is het gemeengoed geworden om ‘de balans tussen vrijheid en veiligheid te herzien’, zoals minister Donner het formuleerde, ook als daarbij de rechtvaardigheid verloren gaat. Is het dan raar dat supermarkten die trend volgen en de mensenrechten van hun klanten opzij schuiven? Krijgen jonge vakkenvullers niet het idee dat het ‘goed’ is om soms je menselijkheid te laten varen? Opkomen tegen zinloos geweld is een nobele zaak, maar het debat mag niet verzanden in gemopper over normen en waarden. Als we de ogen sluiten voor de sociale en politieke achtergronden van de schoppartij tegen Anja Joos, is haar dood pas echt zinloos geweest.

Zaak Anja Joos: geen eigenrichting maar zinloos geweld 10 oktober 2003
De 43-jarige Anja Joos, de vrouw die maandag in de Amsterdamse Pijp dusdanig werd mishandeld dat zij aan de gevolgen daarvan overleed, had niets gestolen uit de Dirk van den Broek-supermarkt aan het Marie Heinekenplein. Dat heeft de Amsterdamse hoofdofficier van justitie L. de Wit vrijdagmiddag bekendgemaakt. Het gaat in de zaak niet om eigenrichting van winkelpersoneel, maar om een geval van zinloos geweld. Het slachtoffer werd maandag door een aantal medewerkers van de supermarkt achtervolgd, omdat zij vermoedden dat de vrouw bier had gestolen. Dat bleek niet het geval. Joos had wel een blikje bier in haar tas, maar kon daarvan het bonnetje laten zien. Een van de medewerkers bood daarop zijn verontschuldigingen aan. Toen meer medewerkers van Dirk van den Broek en anderen zich er alsnog mee gingen bemoeien ontstond een verhitte sfeer. Aanvankelijk vielen er alleen woorden, maar al snel ook klappen. Een of twee jongeren zouden anderhalf tot twee minuten de vrouw hebben geschopt, terwijl de rest van het gezelschap er zo'n beetje omheen bleef staan. Joos riep iets over de etnische afkomst van de jongeren. Mogelijk deed dit de vlam in de pan slaan bij de groep. De Wit benadrukte dat dit geen enkele legitimatie vormt voor het geweld dat de jongeren gebruikten tegen de weerloze vrouw. Het slachtoffer werd na het incident aan haar lot overgelaten. De gealarmeerde politie ontfermde zich over haar. Anja Joos overleed in het ziekenhuis.
Naast de vijf supermarktmedewerkers pakte de politie in de loop van de week nog twee mannen op. Een van hen is weer op vrije voeten gesteld. Een 18-jarige man die in de nacht van donderdag op vrijdag is opgepakt, heeft bekend Joos te hebben geschopt. Politie en justitie sluiten meer aanhoudingen niet uit. De rechter-commissaris in Amsterdam heeft de rechtmatigheid getoetst van de inverzekeringstelling van vijf verdachten die maandag zijn aangehouden in verband met de dood van Anja Joos. Van de minderjarige verdachte en van drie meerderjarige verdachten zijn de inverzekeringstellingen niet onrechtmatig geacht en door de officier van Justitie tot na het weekeinde verlengd. Van één verdachte is de inverzekeringstelling door de rechter-commissaris wel onrechtmatig geacht, omdat inmiddels geen redelijk vermoeden van schuld meer aanwezig is.

Reconstructie
De zaak wordt woensdag 22 september voortgezet door een schouw op het Gerard Douplein in de Amsterdamse wijk De Pijp, de plaats waar de 43-jarige Anja Joos op 6 oktober 2003 werd doodgeschopt. De hele gang van zaken wordt dan gereconstrueerd met behulp van de acht verdachten en een aantal getuigen, die voor de leden van het Amsterdamse hof hun rol op de bewuste avond zullen naspelen. Hiervoor moeten de cafés op het Gerard Douplein eerder sluiten dan normaal, er is voor het tijdstip van 23.00 uur gekozen om de omzetschade zo beperkt mogelijk te houden. Om de reconstructie is gevraagd door de advocaten, aangezien de vele verschillende verklaringen die over de gebeurtenissen zijn afgelegd.
Blikje bier
Joos deed die 6e oktober boodschappen bij een Dirk van den Broek-filiaal op het Marie Heinekenplein. Naar later bleek ten onrechte dachten drie medewerkers van de supermarkt dat ze een blikje bier had gestolen. Samen met de anderen, die bij de Dirk rondhingen, renden ze achter de vrouw aan en sloegen haar in elkaar op het nabijgelegen plein. Joos overleed later aan haar verwondingen.
Commotie
De andere hoofdverdachte, de 19-jarige Mohammed G., heeft toegegeven dat hij Joos heeft geschopt toen zij al op de grond lag. Er ontstond veel commotie toen hij van de Amsterdamse rechtbank op 26 maart na een eis van zeven jaar wegens doodslag slechts achttien maanden kreeg voor openlijke geweldpleging. De rechtbank vond dat van doodslag geen sprake was, wel van zware mishandeling de dood tot gevolg hebbend. Door de formulering van de tenlastelegging kon de rechtbank dit echter niet bewezen achten. B. kreeg, conform de eis, drie jaar opgelegd. Ondanks dat hij ten tijde van de gebeurtenissen zeventien jaar was, is hij toch volgens het volwassenenstrafrecht gestraft.